Home Verhaal Fotoboek Discussiegroep
NSBND 1939/1940

Personen : Julius Herdtmann

Julius Herdtmann


Alias:

Geboortedatum

28-12-1883

Geboorteplaats:

Düsseldorf

Overlijdensdatum

25-01-1950

Verbonden aan:

Nationaal-Socialistische Bond van Nederlanders in Duitsland (NSBND)

Leider NSBND







Zijn vader (Julius) was Nederlands consul in Düsseldorf. Op vijfentwintig jarige leeftijd (in 1908) werd hij op voorspraak van zijn vader tot vice-consul benoemd.

In 1911 trouwde hij met Marie Louise von Schütz, wier vader een goede bekende was van prins Hendrik, echtgenoot van koningin Wilhelmina. In 1920 werd hij bevorderd tot Nederlands consul in Kleef. Die functie gaf hij op toen hij in 1924 naar Nederland vertrok. Geboren als zoon van Duitse ouders werd hij op 30 december 1924 op zijn verzoek genaturaliseerd tot Nederlander. Hij woonde toen in Nijmegen en vestigde zich later als rentenier in Den Haag.

In augustus 1933 sloot hij zich aan bij de NSB. Toen hij zich in 1935 weer in zijn geboorteplaats Düsseldorf vestigde bleef hij lid en werd er gewestelijk organisatie-inspecteur van de NSB. In 1937 benoemde Mussert hem tot gemachtigde voor alle in Duitsland wonende NSB'ers. Hij vervulde die functie naar tevredenheid waarbij hij vele kringen en groepen van de NSB in Duitsland bezocht. De toename van het aantal Nederlanders in Duitsland zorgde ook voor een toename van het aantal leden.

Na de wetswijziging van Goseling werd formeel de band met de NSB verbroken. In de praktijk was er regelmatig contact en overleg. Na 20 mei 1939 echter was de NSBND losgekoppeld van de NSB.

Herdtmann was vanaf dat moment geen gemachtigde van de leider van de NSB meer, maar leider van de NSBND. De NSBND had enkele hoofdafdelingen en was verder regionaal ingedeeld in kringen en de kringen weer in groepen. Elke kring en elke groep had een eigen ordedienst/ weerdienst die verantwoording schuldig was aan de leider van de Afdeling Sport en Spel van de NSBND; Hubert Kohler.

Op 14 november 1939 werd Herdtmann in Berlijn ontboden bij het hoofd van de Abwehr II, Arnim Lahousen . De inhoud van de bespreking is niet bekend maar Herdtmann bood een aanzienlijk aantal van zijn leden aan voor de taak die Lahousen in gedachten had. Die dag stuurde hij een bericht aan de leider van de afdeling Sport en Spel; Hubert Köhler . De boodschap luidde: "Roep de S&S leden van kring 4 op voor een alarmoefening op 19 november 1939". Als contactpersoon werd Wilhelm Bodens aangewezen.

Herdtmann was aanwezig bij het gesprek tussen Abwehr II en Mussert in de tweede helft van december 1939 in Den Haag op de Floris Grijpstraat 31. In de periode tot de inval van 10 mei 1940 belegde hij een aantal bijeenkomsten om leden te werven voor deze specifieke opdracht. Zijn rol hierin was actief. Tevens trad hij met regelmaat in overleg met Mirow en Krehl van de Abwehrnebenstelle Keulen.

Eind 1940 ontstond er zoveel weerstand binnen de NSB, vooral op instigatie van J. Visser; kringleider van Berlijn, dat Mussert begin 1941 besloot om Herdtmann eerst te vervangen als gemachtigde en hem later zelfs uit de NSB te zetten. De weerstand hield verband met de inzet van Nederlanders (NSB'ers) bij de inval in 1940.

Later zou hij met hulp van Rauter trachten om de burgermeesterspost in Apeldoorn te bemachtigen, hetgeen mislukte. (3)

Naoorlogs oordeelde het Bijzondere Gerechtshof te Amsterdam in 1950 dat zijn daden, met name die hadden geleid tot de inzet van Nederlanders bij de inval op 10 mei 1940, zodanig ernstig waren dat daarvoor de doodstraf passend werd geacht. Dat oordeel was gelijk aan het oordeel in eerste instantie.

Een gratieverzoek van Herdtmann bleef lang bij de toenmalig Koningin Juliana liggen. Uit de notities van de destijds verantwoordelijke minister A.A.M. Struycken blijkt dat Juliana moeite had met de doodstraf en enige argumenten aanleverde maar dat de minister voor wat betreft de gratie aan Herdtmann geen politieke verantwoordelijkheid wilde dragen.

Op 26 januari 1951 werd hij gefusileerd.

(Deze pagina is nog in bewerking. Derhalve zullen, voor zover noodzakelijk, nog aanvullingen en/of correcties volgen.)

1. Leidsch Dagblad, 18 november 1949, pagina 2
2. Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, Deel 2, p. 344/345
3. Utrechts Nieuwsblad van 11 juni 1948, p.1



Gebruiksvoorwaarden Colofon Copyright 2014-2015 J.F.D. Bruinsma, bijgewerkt op 5 mei 2015